پرینت

روستای فشند "پشند"

نوشته شده توسط جواد مفاخری.

فَشَند یا پَشَند نام روستایی است در ۷۵ کیلومتری غرب تهران که در شمال هشتگرد واقع شده‌است. این روستا از نظر حوضهٔ آبریز کوهستانی و دشتهای آبرفتیِ رودخانه‌ای از بزرگ‌ترین روستاهای ایران است.

 

 

 

جغرافیا

 

 

روستای فشند در دامنهٔ رشته کوه البرز قرار دارد، که منطقهٔ طالقان در شمال این کوه‌ها و در حد فاصل روستا تا جلگهٔ مازندران قرار دارد. پشند از سمت غرب با روستای خور و روستای سیفتارک، از سمت شرق با روستای آردهه، کوشک زر و سیفستان و از جنوب با ینگیمام و هشتگرد همسایه‌است. پشند ۲۰۰۰ نفر جمعیت و مساحتی بالغ بر ۹۲۰۰ هکتار دارد.

 

این روستا به دو ناحیه اصلی پایین محله و بالا محله (جیر ماله و جوار ماله) تقسیم شده‌است که هر محله شامل مناطق کوچکتر زیادی می‌شود. شامل:، چراخ ماله، راستِ کوچه، انگرماله، هُشتِ کُلَه، کری سر و ملک او دار

اقتصاد

 

اقتصاد مردم روستا بر پایه دامداری و کشاورزی است. دامداری عمداتا توسط گروهی از مردم جوار ماله موسوم به الکایی صورت می‌گیرد. اقتصاد کشاورزی نیز در دستان گروهی از پشندیان موسوم به خرده مالکین (دهقان‌ها) است که صاحب زمین‌های روستا هستند و باقی مردم برای دهقان‌ها کار می‌کنند. محصول اصلی باغی پشند، آلبالو و گیلاس و محصول صحرایی گندم و جو است. میزان مالکیت دهقان‌ها از نیم هکتار تا گاهی چند ده هکتار متغییر است. کل مالکیت روستای فشند به ۹۶۰۰ سهم تقسیم میـگـردد که هر ۱۰۰ سهم مالکیت را، عامه مردم یک گاب (گاو) می‌گویند. یکی از افتخارات پشند آن است که هرگز ارباب نداشته‌است و مردم عادی زمین دار بوده‌اند. در اصطلاح محلی می‌گویند پشند «زر خرید» است. به معنی آن که مردم عادی با دادن زر می‌توانستند زمین‌ها را بخرند.

گویش

 

زبان محلی این روستا که گویشی از گویش‌های زبان فارسی است. این گویش که در تمامی کوهستان البرز از طارم و شهرستان رودبار تا شاهرود رواج دارد گاهی به درست یا به غلط تاتی نامیده می‌شود. گروهی معتقدند که این زبان مادی است، زیزا که در سزمین قدیم مادِ کوچک رواج دارد. اما صحیح تر شاید آن باشد که به ان گویش دیلمی بگوییم. زیرا آز دیر باز ناحیهٔ کوهستای البرز مرکزی دیلمان نام داشته‌است.

 

گفتنی است در بین خود مردم پشند نیز تفاوت‌هایی در واژه‌ها و لهجه‌ها در محله‌های مختلف دیده می‌شود. مردم جواَر مَاله عمومآ به دلیل ارتباط کمتر با شهر نشین‌ها از اصالت بیشتر ی در گفتار برخوردارند. نمونه‌هایی از واژگان و برخی ساخت‌های دستوری در زیر آمده‌است:

 

دیم: صورت، dim

 

کُرک: مرغ خانگی، kork

 

گُراَُج: تخته سنگ بزرگ یک تکه، gorᾰǰ

 

زُامُا: داماد، zo:mo

 

بُتَّاشی: تراشید، botta:ši

 

مُن بوگوتی‌یُم: من گفته‌ام

 

مُن می‌گوم: من می‌گویم

 

اونَن می‌شون: آنها می‌روند

 

روشونک: راه آب هٔ ناودانی

 

جوفی میُان اِو درنگستُم: آب را به جوی هدایت کرده‌ام

 

بادی:کاسه کود:badi.

 

المبه:چوبی دراز که برای انسان‌های بلند قد به کار ی رود.

 

او:آب.

 

دیونه:فحش رایج:divana.

 

ضرب المثل: تخم گو نمی‌نه هیچ، مچیلش دی میخورَه: سود آور که نیست هیچ، سرمایه اصلی را هم از بین می‌برد(مچیل: تخم مرغی که برای تحریک مرغ به تخم گذاشتن در لانه مرغ می‌گذارند)

دین و اماکن مذهبی

 

دین همهٔ مردم بومی پشند اسلام با گرایش شیعه دوازده امامی است. البته رد پای آیین‌های کهن (به ویژه زرتشتی) در فرهنگ و ادبیات بومی و یافته‌های تاریخی مشاهده می‌شود.

امامزادگان فشند

 

منطقه فشند محل دفن سه تن از امامزادگان نیز میباشد که بر اساس اطلاعات محلی غیر موثق، از نوادگان امام هفتم (موسی کاظـم)هستند. نام‌های این سه امامزاده عبارت‌اند از: مطـهر، مظـفر و طاهـر.لازم به ذکر است که بر اساس تحقیقات صورت گرفته از اهالی قدیم محل و استعلام از نهاد عتبات عالیات شهرستان ساوجبلاغ، امامزادگان فوق فاقد شجره نامه و اطلاعات موثق در خصوص اصل و نسب میباشند، از جمله اینکه در یک مورد، بنای امامزاده فاقد قبر میباشد و ظن این می‌رود که با توجه به ویژگی‌های محل در اصل مقبره نبوده و مکانی مذهبی بوده باشد.قدمت بنای یکی دیگر از امامزادگان با توجه به تاریخ کنده کاری شده روی یک قطعه چوب در موقعیت محل بنا که تنها مدرک موجود است، به سال ۱۱۶۵ ه.ق می‌رسد.و مورد سوم نیز بنایی نسبتا قدیمی دارد که بر اساس موارد موجود ظاهرا آب انباری قدیمی بوده‌است و به مکانی مذهبی بدل گردیده.[۱][۲]

مکان مقدس خاتون قیامت

 

از دیگر اماکن مذهبی، آرامگاه رازآمیز خاتون قیامت است که قدمت و علت تقدس آن روشن نیست. طبق باور مردم بومی تنها زنان مجاز به زیارت این آرامگاه هستند و مردان در صورت ورود به آن کور یا عقیم می‌شوند.احتمال زیاد از نظر مفهوم قداست و قید مکانی، با برخی از اماکن مقدس و مذهبی مشابه، مانند کوه بیبی سکینه در موقعیت مکانی شهر ری و کوه خاتون قیامت شهر شیراز، در ارتباط است.[۳]

تاریخ و فرهنگ

 

قدمت فشند بر اساس یافته‌های تاریخی به بیش از سه هزار سال پیش بر می‌گردد. آثار بر جای مانده از عصر آهن در جنوب غربی روستا در محلی به نام کشان، یافت شده‌است. البته موقعیت اصلی روستا در منطقهٔ شرقی آن و در محلی به نام «او چالک» قرار داشته‌است، که علت جابجا شدن مردم از آن محل مطابق با روایت‌های مردمی ناشی از زمین لرزه بوده‌است.

 

مطابق با نقشه‌های پراکندگی زبان، زبان مردم پشند تاتی است. به گفتهٔ اهالی مردم پشند از نخستین ساکنان فلات ایران به شمار می‌آیند. اما مطابق شواهد موجود گروه‌هایی از سرزمین‌های دیگر به این روستا مهاجرت کرده‌اند که از جملهٔ آن پارس‌ها و اَلکایی‌ها هستند.

 

پارس‌ها ظاهراً در زمان اتابکان فارس به این منطقه کوچانده شده‌اند. این مهاجران در کنار یکی از جوی‌های آب قدیمی روستا که اکنون بدین سبب به آن پارسنا جو (جوی پارسان) گفته می‌شود، اسکان داده شده‌اند ولی به دلیل سیلهای متعدد رفته رفته به سمت باغهای بالای رودخانه کشیده شدند.

 

الکایی‌ها که به همین نام در نقاط مختلف ایران دیده می‌شوند، ظاهرا مهاجرانی هستند که بومی این منطقه نیستند. البته همهی اقوام ساکن در پشند به یک زبان صحبت می‌کنند.

 

 

از چهرهای مانگار پشند می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:

 

۱- زنده یاد شیخ احمد آل فشندی، رهبر مشروطه خواهان قزوین

 

۲- مرحوم استاد جمشید امینی، از شاگـردان برجسته استاد کمال‌الملک که در زمینهٔ هنراصیل و ماندگار نگارگری فرش در جهان زبان زد است.

 

۳- پرفسور ابوالقاسم غفاری، ریاضی دان و فیزیک دان سازمان فضایی ناسا که در محاسبات ریاضی حرکت ماهواره‌ها و به ویزه فرود انسان بر روی ماه شرکت داشته‌اند.

 

۴- زنده یاد تیمسار دکتر کیهان خدیو، ابداع کنندهٔ سازمان بهداری در ارتش ایران

 

۵- پروفسور سعید ساعدی، از پیشگامان جراحی قلب باز در جهان

 

۶- زنده یاد انوشیروان شهیدی، وارد کننده فنون رزمی جدو به ایران برای نخستین بار

 

۷- دکتر محمود بهمنی، در حال حاضر رییس کل بانک مرکزی ایران

 

۸- دکتر محمدرضا بهمنی، معاون سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی

 

۹- محسن فره وشی، قهرمان کشتی جهان و از مربیان تیم ملی کشتی

 

۱۰-دکتر لطف اله ارمنده جراح کلیه ورییس بیمارستان پارسیان تهران

 

۱۱- دکتر محمدحسین پیشگاهی از نوابغ شهرستان در زمینه رباتیک

 

۱۲-استاد بزرگ فوتبال -آشنا با تمام قوانین فوتبال جهان وقاره ها-استاد ((محسن فتاحی)) ۱۸-استاد بزرگ فول کنگفو جهان استاد شهریار فشندیار

وِیژگیهای فشند

 

دراینجا به برخی محصولات و ویژگیهای فشند که در مراجع ذکر شده‌است اشاره می‌شود.

 

    سیب زمینی: بی گمان نام سیب زمینی پشندی به گوش همه ایرانیان رسیده‌است، در رابطه با سیب زمینی اشاره شده‌است که این محصول بومی آمریکای جنوبی بوده و به خصوص در پرو از ۲۰۰۰ سال پیش کشت می‌شده‌است. در سالیان بعد این محصول به اروپا راه یافت. در ایران، حدود ۲۰۰ سال پیش(در زمان فتحعلی شاه قاجار) سر جان ملکم سفیر دولت انگلستان در ایران مقداری بذر سیب زمینی به دربار پادشاه قاجار هدیه کرد. این سیب زمینی‌ها ابتدا در روستای پشند در اطراف تهران کاشته شد و سپس به فربدن اصفهان و به تدریج به سایر نقاط کشور برده و کاشته شد [۴].

 

    قوچ: قوچ و گوسفند فشندی از بهترین نژادها می‌باشد و هر چهار سال یک بار جشنوارهٔ قوچ فشندی در شهرستان ساوجبلاغ برگزار می‌شود.

 

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان تهران نژاد فشندی را بهترین نژاد گوسفند ذکر کرد و اظهار داشت : ۸۰ درصد گوسفندهای شهرستان ساوجبلاغ از نوع فشندی هستند و شهرستان ساوجبلاغ از نظر پرورش این نوع گوسفند به لحاظ موقعیت جغرافیایی شرایط بسیار مطلوبی دارد. به گفته کارشناسان گوشت، گوسفند فشندی به لحاظ کیفیت و کمیت بهترین نوع گوشت گوسفند است، همچنین گوسفند فشندی دوقلو زا و پرورش آن بسیار کم هزینه‌است و شهرستان ساوجبلاغ با دارا بودن بیش از ۸۰ هزار رأس از این نوع دام در کشور اول است. گوسفند فشندی بین ۸۰ تا ۱۲۵ کیلوگرم وزن دارد و به لحاظ جثه درشت مستعد چرا در مناطق کوهستانی است. جشنواره قوچ فشندی هر چهار سال یکبار در شهرستان۲۳۰ هزار نفری ساوجبلاغ در ۷۵ کیلومتری غرب استان تهران برگزار می‌شود و برترین دارنده قوچ فشندی طی چند سال متوالی حاج خدایار ارمندئی می‌باشد.

 

    معدن ذغال سنگ: به گفتة جمالزاده، معادن ذغال سنگ ایران بسیار فراوان و غنی بود ولی شاهدی در دست نداریم که از آنها برای تهیه مواد سوختنی استفاده لازم به عمل می‌آمده‌است[۶]. به همین نحو، کرزن نوشت که در ایالات شمال غربی ایران، یعنی منطقه بین تهران و قزوین، چندین معدن ذغال سنگ وجود دارد که غنی ترینش در آبیک، هیو، و فشند می‌باشد. در۱۸۸۸، برآورد تولید سالانه معادن آبیک، حدودا ۲۰۰۰ تن ومعادن هیو حدودا ۹۰۰۰ تن بود. به عقیده کرزن، «کارهایی که تاکنون در این معادن شده، بسیار ناکارآمد و سرشار از ضایعات بود. با این همه، ذخایر این معادن در دسترس و بسیار مرغوب می‌باشد و اگر با استفاده از ابزارهای مناسب مورد بهره برداری قرار بگیرند، به راحتی می‌توان تولید سالانه را افزایش داد» [۷]. جان، یک ناظر دیگر اروپائی که برروی ذغال سنگ منطقه فشند آزمایش کرد به این نتیجه رسید که ذغال سنگ این منطقه ۹٫۴٪ آب، ۱٫۳٪ خاکستر و ۷۶٪ آن پوکه ذغال سنگ(coke) بود[۸].

 

    بادامچه: نوعی از بادام وحشی است در اطراف کرج و پشند می‌روید، نام علمی آن سپارتیوئید می‌باشد و آنرا بادامچه گویند[۹].

 

    آب تره: از خانوادهٔ تره تیزک و شاهی می‌باشد، مورد استفادهٔ پهلولانان بوده و به دلایل ذکر شده در مرجع خواص فراوان و ویژه‌ای دارد. محل رویش آن دامنهٔ کوههای طالقان، بین جاده قزوین، روستاهای پشند - آبیک و اتانک - در شهرری کنار رودخانه امین آباد، در بندر انزلی، راه چالوس، در آذربایجان بین سلیمانیه و دربند، اطراف شیراز پل آبگینه، نزدیک بوشهر و کوتدوند می‌باشد و بیشتر بطور خودرو در کنار چشمه‌ها و قنات‌هایی که سرشار از شبه فلز «ید» می‌باشند به عمل می‌آید. اگر به دهاتی که در آنجاها هست سری بزنید، با مردمان سالخورده که بیش از صد سال داشته و از نعمت سلامتی برخوردارند

 

روبرو خواهید شد و اگر از آنها سؤال کنید، خواهید فهمید که از این گیاه زیاد می‌خورند[۱۰].

 

    مدرسه فشند: دبیرستان شاهد امام رضا(ع):از جمله نخستین مدارس ایران است که در سال ۱۳۰۸ دو سال پس به روی کار آمدن رضا شاه پهلوی تاسیس گردید. این مدرسه همزمان با مدرسهٔ کرج که آن زمان جزو ساوجبلاغ به حساب می‌آمد گشایش یافت. موسی کلیم العلما روحانی فشندی که مامور دولت در ساوجبلاغ بوده‌است درخواست تاسیس این مدارس را داده بود و زمین مدرسه ملک مادری دکتر ابولقاسم غفاری بوده‌است که توسط ایشان برای مدرسه تخصیص داده شده بود.

 

اکنون

 

در سالهای اخیر شهری در زمین‌های جنوب روستای فشند و بالانر از اتوبان کرج-قزوین ایجاد شده‌است. شهر جدید هشتگرد باعث رونق فراوان این روستا از لحاظ نرخ زمین گردیده‌است.متاسفانه، شهر جدید هشتگرد با اینکه در زمین‌های کشاورزی متعلق به این روستا بنا شده، نام شهر هشتگرد را بر آن نهاده‌اند. تلاش‌ها برای بازگرداندن نام واقعی ادامه دارد.

 

سیروس صالحی بزرگ‌ترین زمین خوار کشور، بخش بزرگی از شرق روستای پشند را با جعل اسناد به روستای کوشک زر ضمیمه کرده بود که در نهایت با پی گیری شرکت عمران شهر جدید و نمایندگان زمین داران پشند، وی در دادگاه محکوم شد و اسناد وی باطل گشت. اما متاسفانه تعاونی مسکن کارکنان اداره برق که زمین‌ها را از زمین‌خوار خریده‌است، همچنان در زمین‌های غصبی ساکن است و اقدام به فروش غیر مجاز کارت‌های مالکیت آن می‌کند.

آل فشندی

 

بخشی از خاندان علمی برغانی ساکن در شهر قزوین به شمار می‌رود. سرسلسله این خاندان شیخ محمدتقی فشندی (متوفای ۱۳۳۰ق) است. از او کتابی به نام «ذخایر المحبین فی شرح دیوان امیرالمومنین»در ۲۱ مجلد باقی مانده‌است. از عالمان صاحب نام این خاندان می‌توان به شیخ عبدالله (متوفای ۱۳۲۶ق) صاحب کتابی درباره «رضاع» و شیخ محمدعلی مشهور به شیخ حمزه علی (متوفای ۱۳۳۸ق) از رهبران جنبش مشروطه خواهی و صاحب کتاب «وقایع الایام» اشاره کرد.

 

  منبع: وب فشند

آخرین اخبار

مطالب پر بیننده

تصویر تصادفی